دستگاه تنفس چگونه کار می کند

                                                             دستگاه تنفس

دستگاه تنفس چگونه کار می کند؟!    اجزاء مختلف دستگاه تنفس و وظایف آنها:

دستگاه تنفس انسان از دو بخش اصلی زیر تشکیل شده است:

1.  مجاری عبور هوا
2.  شش ها

این دو بخش وظیفه ی تامین و توزیع اکسیژن مورد نیاز سلول های بدن و دفع گازهای سمی بدن را بر عهده دارند.

مجاری عبور هوا

مجاری عبور هوا یا مجاری تنفسی شامل بخش های اصلی زیر می باشد:

حفره های بینی:

راه طبیعی ورود هوا به داخل بدن می باشد که به وسیله ی تیغه ای استخوانی به دو بخش قرینه تقسیم می شود.

در هر حفره بینی، سه تیغه ی استخوانی خمیده به نام استخوان های صدفی وجود دارد، سطح داخلی حفرات بینی از بافت مخاطی پوشیده شده و مایع لزجی از آن ترشح می شود که این حفره ها را همواره مرطوب نگه می دارد.

وظایف حفرات بینی عبارتند از:

• وارد کردن هوا به مجاری تنفسی
• گرم کردن هوای وارد شده به مجاری تنفسی
• مرطوب کردن هوای وارد شده به بدن
• جذب گرد و غبار و ذرات معلق موجود در هوای تنفس شده

حلق:

در حقیقت چهار راهی است که دو راه مربوط به عبور غذا ودو راه مربوط به عبور هوا را به یکدیگر مرتبط می سازد.

وظیفه حلق در عملیات تنفسی عبارت است از:

انتقال هوا از حفره های بینی به حنجره

حنجره:

بخشی از مجاری تنفسی است که در زیر حلق، جلوی گردن و بالای نای قرار دارد.

در قسمت های جلوی حنجره ، برجستگی موسوم به سیب آدم یا سیبک قرار گرفته است.

در وسط حنجره شکافی به نام گلوت وجود دارد که هوا از آن عبور می کند. شکاف گلوت را برجستگی هایی به نام تارهای صوتی که از جنس ماهیچه و مخاط هستند پر می کند.

انسان می تواند با مرتعش ساختن این تارهای صوتی در هنگام بازدم تولید صوت کند. زایده ای غضروفی به نام اپی گلوت در مدخل حنجره وجود دارد که در هنگام غذا خوردن بر روی آن خم می شود و مانع ورود مواد غذایی به داخل حنجره می شود.

حنجره نیز وظیفه ی انتقال هوا از حلق به نای را برعهده دارد.

نای:

لوله ای است نیم استوانه ای به طول تقریبی ۱۲ سانتی متر که در امتداد گردن و در قسمت جلوی مری قرار گرفته است.

نای در محدوده ی قفسه ی سینه و در مقابل چهارمین مهره ی ستون فقرات به دو شاخه ی بزرگ منشعب می شود که هر یک از آنها به یکی از شش ها وارد می شود.

محل ورود هر یک از این شاخه ها به داخل شش ناف شش نامیده می شود.

در طول نای ۱۵ تا ۲۰ حلقه ی غضروفی نعلی شکلی وجود دارد که بر روی یکدیگر قرار گرفته اند و مجرای نای را همواره باز نگه می دارند.

دو انتهای حلقه های غضروفی به وسیله ی تارهای ماهیچه ای صاف و به هم مرتبط می شوند.

سطح داخلی نای را پوشش مخاطی مرکب از بافت پوشش مطبق می پوشاند. در این ناحیه غدد مخاطی فراوانی وجود دارد که ترشحات آنها موجب تامین رطوبت لازم در هوای تنفسی می شود.

سلول های پوششی مخاطی داخل نای نیز دارای مژه های لرزان می باشد که این مژه ها ترشحات داخلی نای و ذرات خارجی را که به درون مجرای تنفسی رسیده اند به سوی حلق میراند و در نتیجه این مجاری را همواره پاک و تمیز نگه می دارد.

غضروف های نای را بافت پیوندی رشته ای قابل ارتجاعی از دو طرف در برمی گیرد و فواصل بین دو تیغه ی آن را بافت پیوی غیرتراکم پر می کند.

نایژه ها:

نایژه ها که از انتهای تحتانی نای منشعب شده اند، هر یک به داخل یک شش وارد می شوند.

نایژه ها در درون شش ها نیز به شاخه های متعدد تقسیم گردیده و ابتدا به صورت نایژه های کوچک و سپس نایژک ها و سرانجام نایژک های انتهایی به کیسه های هوایی مرتبط می گردند.

ساختمان نایژه ها کاملا شبیه نای است اما پس از ورود به شش ها، ساختار آنها تغییر می یابد، به این ترتیب که غضروف های آن به صورت حلقه های کامل درآمده و هرچه به نایژه های کوچک و نایژک ها نزدیک تر می شود ساختمان آن ساده و ساده تر می شود.

سلول های مژک دار و غدد مخاطی نایژه ها پس از ورود به شش ها از بین می رود و حلقه های غضروفی در نایژه های کوچک و نایژک ها به صورت صفحات کوچک و مجزا در می آید.

شش ها (ریه)

شش ها اندام هاص اصلی تنفسی می باشند  که به صورت دو توده ی اسفنجی قابل ارتجاع در قفسه سینه جای دارند.

رنگ شش ها در بزرگسالان خاکستری و در کودکان تقریبا قرمز رنگ  می باشد.

شش ها از عقب به ستون فقط از جلو و دو طرف به دنده ها و ماهیچه های بین آنها و از پایین به دیافراگم شکمی محدود و بر روی و شیار دیافراگم قرار دارد.

وزن شش ها در مردان ۱۲۰۰ و در زنان ۹۰۰ گرم می باشد.

شش راست بزرگتر از شش سمت چپ بوده و در سطح خارجی آن را به سه قسمت تقسیم می کند.

به هر یک از این قسمت ها یک لپ  گفته می شود.

شش چپ دارای یک شیار بوده و به ۲ لپ تقسیم می شود.

شش در سمت چپ از طرف داخل داخل، ناحیه مقعری دارد که قلب داخل آن جای می گیرد.

هریک از لپ های شش به بخش های کوچکتری به نام لپک تقسیم بندی گردیده است.

هر لپک که در حدود یک سانتی متر مکعب حج دارد، در حقیقت کوچک ترین واحد ساختمانی شش محسوب می شود هر لپک شش در اشکال پنج یا شش ضلعی به شکل هرمی است که راس آن در داخل به نایژه هازی کوچکی مربوط می شود.

به هر لپک یک نایژک وارد کننده و اخرین انشعابات هر نایژک به کیسه هوایی ختم میشود.

هر کیسه ی نهایی نیز مرکب از حفره های متعددی به نام خانه های ششی یا حبابچه می باشد.

 

واقعیت های خواندنی درباره ریه ها

ممکن است در طول روز حتی یک بار هم به نفس کشیدن مان توجه نکنیم چراکه فعالیتی دایمی است و شامل همه انسان ها می شود بنابراین نادیده گرفته می شود. این در حالی است که بدون نفس کشیدن هیچ انسانی نمی تواند بر روی زمین زندگی کند. کار اصلی تنفس هم به وسیله ریه ها انجام می گیرد.

درواقع تعدادی عضو در بدن ما وجود دارد که بدون آنها نمی توانیم به حیاتمان ادامه دهیم - قلب باید خون پمپ کند، مغز باید همه چیز را متعادل نگه دارد و ریه ها هم باید کار کنند تا اکسیژن را برای بقیه بدن فراهم کنند و همچنین بدن را از شر سموم خاصی (دی اکسید کربن) که به وسیله سلول ها تولید می شوند خلاص کنند.

در این جا واقعیت های جالب و مفیدی درباره ریه ها ارایه می شود.

⇐ چنان که گفته شد ریه اندام مسئول تنفس در انسان است. تنفس با دم و بازدم متفاوت است. دم و بازدم شامل عمل استنشاق یا به داخل ریه کشیدن اکسیژن و بیرون دادن دی اکسید کربن است. این کار معمولاً با بینی انجام می شود. از سوی دیگر دم و بازدم فرایند تجزیه اکسیژن است به طوری که به وسیله سلول های بدن برای ایجاد انرژی مورد استفاده قرار گیرد. بنابراین دم و بازدم بخشی از تنفس است، زیرا بدون نفس کشیدن، اکسیژن نمی تواند وارد بدن ما شود. درواقع کار ریه های ما پردازش اکسیژن است.

⇐ ما دو ریه داریم. ریه راست و ریه چپ. ریه ها در سینه، در پشت قفسه سینه واقع شده اند. وزن دو ریه با هم به 1.3 کیلوگرم می رسد. ریه سمت چپ سبک تر از ریه سمت راست است.

⇐ ریه چپ دو لوب دارد و کمی کوچک تر از ریه سمت راست است. ریه سمت راست سه لوب دارد.

⇐ ساختمان ریه سمت چپ کمی با ساختمان ریه سمت راست تفاوت دارد (به غیر از تفاوت در تعداد لوب ها). ریه سمت چپ یک بریدگی قلبی (cardiac notch) دارد. بریدگی قلبی فرورفتگی کوچکی است که چنین طراحی شده تا قلب جا شود.

⇐ دنده های ما از ریه ها و قلب در سینه و از کلیه ها در پشت محافظت می کنند. دنده ها به ستون فقرات در پشت و به جناغ سینه (یا استخوان قفسه سینه) در جلو متصل اند. اگر عضلاتی که به طور عادی مسئول تنفس اند خسته شوند، ماهیچه هایی که به دنده چسبیده اند می توانند به نفس کشیدن کمک کنند.

⇐ دهان ما به طور مستقیم به ریه ها متصل است. در گلویمان می توانیم یک لوله بزرگ (لوله باد) را احساس کنیم که به نام نای شناخته می شود. درست در پشت لوله باد لوله دیگری وجود دارد که از دهان به معده ادامه یافته و مری نامیده می شود. نکته جالب توجه این است که هم نای و هم مری یک دهانه دارند. به همین دلیل است که می توانیم با استفاده از دهانمان نفس بکشیم.

⇐ تنها مکانی در بدن ما که خون در آن اکسیژن می گیرد ریه است.

⇐ نای به دو برونش اصلی تقسیم می شود. برونش های اصلی به نوبه خود به لوله های کوچک و خیلی بیشتری به نام برونشیول تقسیم می شوند. حدود 30،000 برونشیول در ریه ها وجود دارد. در انتهای هر یک از این لوله های کوچک، کیسه کوچکی به نام آلوئول قرار دارد. آلوئول ها با هر نفس بزرگ تر و کوچک تر می شوند. آنها حاوی عروق خونی زیادی اند. در این کیسه ها اکسیژن وارد خون و مواد زائد (مانند دی اکسید کربن) از خون خارج می شوند. این جا جایی است که خون از ریه اکسیژن جذب می کند.

⇐ طول کل راه های هوایی ای که در دو ریه پخش شده اند 2400 کیلومتر است.

⇐ دانشمندان تخمین می زنند که سطح کل منطقه داخلی ریه ها در بزرگسالان به اندازه یک طرف زمین تنیس است.

⇐ دو ریه با هم دارای 300 تا 500 میلیون آلوئول هستند. آلوئول ها کیسه های هوای ریز و اسفنجی اند که از یک سلول معمولی ضخیم تر نیستند. (به خاطر داشته باشیم که نمی توانیم سلول انسان را بدون استفاده از یک میکروسکوپ قوی ببینیم.) معمولاً اندازه این کیسه ها 10 میکرومتر یا 10-5 متر است. چنان که گفته شد آلوئول ها که در انتهای کوچک ترین راه های هوایی حضور دارند مکان های واقعی تبادل دی اکسید کربن و اکسیژن اند.

⇐ آلوئول ها در ریه ها با مویرگ ها احاطه شده اند. مویرگ ها در واقع کوچک ترین عروق خونی بدن انسان اند. دانشمندان می گویند که اگر همه مویرگ های اطراف آلوئول ها انتها به انتها قرار بگیرند طول آنها به 992 کیلومتر می رسد.

⇐ ریه انسان دارای سلول های ویژه ای است که مسئول تولید مخاط اند. این مخاط به وسیله موهای ریز خاصی به بالا هل داده می شود و از ریه ها خارج می شود. مخاط اولین خط دفاعی در برابر میکروب های خطرناکی است که وقتی نفس می کشیم وارد بدن ما می شوند. مخاط این میکروب ها را می گیرد و از ورود آنها به ریه ها جلوگیری می کند.

⇐ هنگامی که صحبت می کنیم یا صدایی تولید می کنیم این ریه ها هستند که باز هم در این زمینه نقش محوری بازی می کنند. درست در بالای نای (لوله باد) ناحیه ای به نام حنجره وجود دارد که جعبه صدا نیز نامیده می شود. حنجره دارای تارهای صوتی است که باز و بسته می شوند تا صدا تولید کنند. مقدار هوایی که از ریه هایمان از میان تارهای صوتی عبور می دهیم می تواند زیر و بم بودن و نیز بلندی صدا را تغییر دهد.

⇐ سالم نگه داشتن ریه ها کار سختی است چراکه عوامل زیادی می توانند به ریه ها آسیب برسانند. از جمله آنها آلودگی شدید شهرها و یا دود سیگار است.

⇐ هنگامی که نفس می کشیم (عمل دم را انجام می دهیم)، ریه ها گسترش پیدا می کنند. ریه ها تنها زمانی گسترش می یابند که دیافراگم فشرده می شود. دیافراگم در واقع یک عضله گنبدی شکل کوچک است که درست در زیر ریه ها جا گرفته است. اگر در عملکرد دیافراگم اختلال به وجود بیاید، فرد با مشکلات تنفسی مواجه می شود.

⇐ ریه ها قابلیت مزه کردن دارند. تحقیقی که در سال 2010 انجام شده نشان می دهد ریه های انسان حاوی گیرنده های مزه با قابلیت تشخیص تنها طعم تلخی هستند. مطالعات نشان داد هر وقت این گیرنده های مزه با هر نوع طعم تلخی مواجه می شوند به راه های هوایی کمک می کنند استراحت کنند. از این رو این یافته، به حوزه عمده ای برای مطالعه درمان آسم تبدیل شده است.

⇐ ریه های کودک در زمان تولد پرباد نیستند و در واقع با یک مایع پر شده اند که به وسیله ریه ها ترشح می شوند. هنگامی که کودک از مجرای زایمان بیرون می آید (مجرایی که نوزاد هنگام تولد از میان آن عبور می کند) تغییری ناگهانی در دما و محیط اولین نفس را ایجاد می کند که معمولاً 10 ثانیه پس از این که نوزاد از مجرای زایمان بیرون می آید صورت می گیرد.

⇐ سرعت دم و بازدم ما تا حد زیادی به وسیله مغز کنترل می شود. مغز میزان اکسیژن و دی اکسید کربن خون را حس می کند و باعث می شود بر اساس این اطلاعات سریع تر یا آهسته تر نفس بکشیم. مغز این کار را در حالت خواب، پیاده روی، دوی ماراتن و ... بدون این که نیاز باشد درباره اش فکر کنیم انجام می دهد.

⇐ ریه ها همیشه 1 لیتر هوا را در راه های هوایی حفظ می کنند. این باعث می شود ریه تنها عضو بدن انسان باشد که می تواند بر روی آب شناور شود.

⇐ ریه های انسان هر روز حدود 2،100 تا 2،400 گالن (8،000 به 9،000 لیتر) هوا را به داخل و خارج دم و بازدم می کنند.

هر انچه باید درباره کلیه بدانید

کلیه یا قلوه  یکی از اندامهای درونی بدن انسان و برخی دیگر از جانداران است.

بطور معمول در هر فرد سالم دو کلیه وجود دارد که هر یک در یکطرف ستون مهره‌ها و زیر دنده‌های تحتانی واقع شده اند. کلیه‌ها به رنگ قرمز متمایل به قهوه‌ای بوده و از نظر شکل شبیه لوبیا می‌باشند. هر کلیه به اندازه مشت بسته فرد است. اکثر اعضاء بدن برای عملکرد مطلوب وابسته به کلیه‌ها هستند. در نتیجه کلیه‌ها یکی از مهم‌ترین اعضای بدن انسان هستند.

*وظایف کلیه‌ها

مهم‌ترین وظیفه کلیه‌ها برداشت مواد زائد از خون و بازگرداندن خون تصفیه شده به بدن می‌باشد. هر دقیقه حدود یک لیتر خون (یک پنجم خونی که توسط قلب پمپ می‌شود) از طریق سرخرگ کلیوی وارد کلیه‌ها می‌شود. پس از اینکه خون تصفیه شد خون تصفیه شده از طریق سیاهرگ‌های کلیوی به بدن باز می‌گردد. داخل هر کلیه متجاوز از یک میلیون واحد بسیار ریز عملکردی بنام نفرون وجود دارد. هر نفرون از یک صافی بسیار کوچک بنام کلافه (گلومرول) که به یک لوله کوچک (توبول) متصل است تشکیل می‌شود.
آب و مواد زائد توسط این صافی از خون جدا می‌شوند و بداخل لوله‌های کوچک (توبول‌ها) جریان پیدا می‌کنند. قسمت عمده این آب توسط لوله‌های کوچک باز جذب می‌شود و مواد زائد بصورت غلیظ وارد ادرار می‌شوند تا دفع گردند. ادرارهای جمع شده از لوله‌های کوچک وارد قسمت قیفی شکل بنام لگنچه کلیه شده و سپس از طریق لوله‌ای بنام میزنای وارد مثانه می‌شود. مثانه ادرار را تا زمانی که ادرار کنید نگهداری می‌کند. پس از مثانه ادرار از طریق لوله‌ای بنام میزراه از بدن خارج می‌شود. کلیه سالم بطور معمول یک تا ۲ لیتر ادرار در روز و بر اساس میزان مایعات دریافتی تولید می‌کند. کلیه سالم قابلیت افزایش فعالیت خود را دارد بطوریکه اگر یک کلیه از دست رود کلیه دیگر بزرگ شده و کار دو کلیه را انجام خواهد داد.

*سه وظیفه اصلی کلیه‌ها

1-کلیه‌ها آب بدن را تنظیم می‌کنند: برای اینکه بدن شما بدرستی و به نحو مطلوب فعالیت کند لازم است که دارای حجم مناسب آب باشد. یکی از مهم‌ترین وظایف کلیه‌ها برداشت آب اضافی یا حفظ آب بدن در موارد ضرورت می‌باشد.
2-کلیه‌ها مواد زائد را برداشت می‌کنند: بسیاری از مواد در خون و مایعات بدن باید در اندازه مناسب وجود داشته باشند تا بدن به درستی عملکرد داشته باشد. برای مثال: سدیم و پتاسیم مواد معدنی هستند که از مواد غذایی بدست می‌آیند. این مواد معدنی برای سلامتی لازم هستند اما باید در حد معینی نگهداشته شوند.
زمانیکه کلیه‌ها بدرستی فعالیت کنند، مواد زائد از بدن داخل ادرار ترشح می‌شوند همچنین کلیه‌ها در تنظیم سایر مواد معدنی در بدن مانند: کلسیم و فسفر که برای تشکلی استخوان لازمند، کمک می‌کنند مواد زائد مانند: اوره و کراتی نیز باید از بدن خارج شوند. اوره و سایر مواد زائد زمانی که بدن پروتئین‌ها مانند: گوشت را تجزیه می‌کند، تشکیل می‌شوند. کراتی نین یک محصول زائد ماهیچه است. اگر فعالیت کلیه‌ها کاسته شود، اوره و کراتی نیز در خون افزایش می‌یابند بسیاری از محصولات زائد اگر از مایعات بدن جدا نشوند برای بدن سمی هستند برای مثال، وقتی فردی دارویی مصرف می‌کند، مواد زائد شیمیایی که از مصرف این دارو در بدن بوجود می‌آیند، عمدتاً توسط کلیه‌ها از بدن خارج می‌شوند.
۳- کلیه‌ها هورمون می‌سازند: کلیه‌های سالم پیک (پیغام بر)‌های شیمیایی مهمی بنام هورمون‌ها را نیز می‌سازند. این هورمون‌ها در جریان خون گردش کرده و بعضی از عملکردهای بدن مانند: فشار خون، ساخت گویچه‌های قرمز و برداشت کلسیم از روده‌ها را تنظیم می‌کنند.

*نشانه‌های بیماری کلیوی

بیماری کلیوی معمولاً بی سر و صدا پیشرفت می‌کند و پیش از ایجاد هر گونه شکایت موجب تخریب قسمت عمده‌ای از فعالیت و عملکرد کلیه می‌گردد. بنابراین افراد در معرض خطر پیشرفت بیماری کلیوی باید بطور مرتب مورد ارزیابی قرار گیرند. این افراد کسانی هستند که مبتلا به بیماری قند - دیابت - پرفشاری خون، بیماری عروقی و وابستگان نزدیک افراد مبتلا به بیماریهای ارثی کلیه می‌باشند.
گاهی اوقات افراد با بیماری شدید کلیوی نیز بدون علامت می‌باشند. این موضوع اهمیت آزمایش خون یا آزمایش ادرار را در بررسی مشکلات کلیوی روشن می‌کند. به هرحال شکایات و علائم زیر می‌توانند نشانگر بیماری کلیوی باشند که در صورت وجود، انجام آزمایشات و بررسی‌های بیشتر توصیه می‌شود. بعضی از علائمی که می‌تواند نشانگر بیماری کلیوی باشد عبارت‌اند از:

خستگی
پرفشاری خون
ورم چشم ها، دست یا پا
دفع ادرار خونی، تیره یا رنگ چای
شب‌ادراری (بیشتر از یک بار در موقع خواب)
کاهش اشتها (کاهش وزن)
خارش سراسری پایدار
وجود خون در ادرار

زمانی که کلیه‌ها نارسا شوند مواد زائد و مایعات در بدن تجمع پیدا کرده و شما نیاز به درمان دیالیز (برای تصفیه خون یا به وسیله ماشین یا از راه شکم و به صورت دیالیز صفاقی) یا پیوند کلیه دارید چگونه می‌توانید در پیشگیری از بیماریهای کلیوی موثر باشید.
فشار خون خود را بطور منظم چک کنید. فشار خون بالا و کنترل نشده سرعت طبیعی هر گونه بیماری کلیوی را افزایش می‌دهد. اگر شما مبتلا به مرض قند می‌باشید، باید بیماری شما تحت کنترل درآید.
تعداد زیادی از بیماران کلیوی مبتلایان به بیماری قند می‌باشند به ویژه و حتی الامکان از مصرف داروهایی که توسط پزشک تجویز نشده‌اند ماند مسکن‌ها خودداری کنید. پیش از مصرف هر دارو حتماً با پزشک خود مشورت نمائید.
دیگر داروهای ویژه مانند سموم، آفت‌کش‌ها و مواد مخدر و ... نیز می‌توانند موجب آسیب کلیه شوند. پزشک شما مشکلات و عوارض ناشی از مصرف طولانی مدت و بدون مجوز این داروها را بیان می‌کن

دندان ها

آشنایی با انواع دندان ها

دندان بهترین نقش و سخت‌‌ترین ساختار را در فک انسان و بسیاری از جانوران مهره‌دار به عهده دارد. عمده ترین کاربرد دندان ، تکه تکه و آسیاب کردن غذا‌ها می‌باشد. علاوه بر این ، در انسان ها، دندان نقش بسیار مهمی در تکلم و ادای صحیح کلمات ایفا می‌کند. 

هر فرد در دوره زندگی اش دارای دو سری دندان می‌شود: دندان های شیری و دندان های دایمی.

 

دندان های شیری

تعداد دندان های شیری 20 عدد است که به طور مساوی در هر فک جای می‌گیرد. پس از مدتی 32 دندان دائمی به مرور جایگزین دندان های شیری می‌گردند.

از آنجا که دندان های شیری پایه و اساس دندان های اصلی و دائمی هستند، مراقبت از آنها و رعایت اصول بهداشت دهان و دندان ضروری می‌باشد. این دندان ها 20 عدد (10 عدد در هر آرواره) می‌باشد که در نیمه هر آرواره دو دندان پیشین، یک دندان نیش، دو دندان آسیاب کوچک قرار گرفته است( روی تصویر بالا کلیک کنید).

تکامل دندان های شیری از دوره جنینی شروع می‌شود و در آمدن آنها پس از تولد نوزاد و از شش ماهگی شروع می‌شود.

دندان های دایمی :

این دندان ها 32 عدد (16 عدد در هر آرواره) می‌باشند که در نیمه هر آرواره دو دندان پیشین، یک عدد دندان نیش، دو دندان آسیاب کوچک و سه دندان آسیاب بزرگ قرار دارد. رویش دندان های دایمی از شش ماهگی شروع می شود و آخرین دندان های آسیاب بزرگ به نام دندان های عقل در سنین 20 سالگی در می‌آیند.

توضیح اینکه دندان های آسیاب بزرگ فاقد دندان های شیری هستند. 32 دندان دائمی، به شرح ذیل تقسیم بندی و نامگذاری شده‌اند( روی تصویر پایین کلیک کنید):

دندان های پیشین :

به چهار دندان جلویی در فک بالا و پائین (جمعا 8 دندان)، دندان های پیشین گفته می شود. دندان های پیشین بزرگ، تخت و دارای لبه تیز و باریک هستند که برای بریدن لقمه ی غذا کاربرد دارند. دندان های پیشین، تک ریشه ای هستند.

دندان های نیش :

در طرفین دندان های پیشین، دندان های نیش قرار دارند. شکل و ساختار آنها ضخیم و برجسته است که منتهی به یک سر تیز و برنده می‌شوند. این دندان ها برای بریدن قطعات گوشت بسیار مناسب هستند.

دندان های آسیاب کوچک :

کنار هر دندان نیش، دو دندان آسیاب کوچک (جمعا 8 عدد) قرار دارند که فاصله بین دندان های نیش تا آسیاب بزرگ را پُر می‌کنند. سطح روی آنها پهن و تخت و لبه‌های آنها تیز و عاج دار می‌باشد. دندان های آسیاب کوچک کنار نیش ها، دو ریشه‌ای و دندان های آسیاب کوچک کنار آسیاب های بزرگ، تک ریشه‌ای هستند.

در فک پایینی، تمامی دندان های آسیاب کوچک، تک ریشه‌ای می‌باشند.

دندان های آسیاب بزرگ :‌

سه دندان آخر در طرفین فک های بالا و پایین، دندان های آسیاب بزرگ هستند که تعداد آنها جمعا ‌به 12 عدد می‌رسد که به ترتیب آسیاب اول، دوم و سوم نامیده می‌شوند.

دندان های آسیاب اول، دقیقا‌ کنار دومین دندان آسیاب کوچک قرار دارد و به دندان های آسیاب شش سالگی هم معروف می‌باشد.

دندان عقل :

دندان های آسیاب بزرگ سوم که به دندان عقل نیز معروف می‌باشند، در انتهای فک ها واقع شده اند و معمولا بین 16 تا 20 سالگی شروع به در آمدن می‌کنند. از آنجایی که دندان های عقل، آخرین دندان هایی هستند که در می‌آیند، عمدتا روی فک جای کافی برای رشد آنها باقی نمی‌ماند. اگر دندان ها به هم فشرده و فک کوچک باشد، ممکن است دندان های عقل زیر دندان های دیگر یا استخوان فک نهفته شوند. اگر تنها قسمتی از دندان عقل دربیاید، ایجاد درد و ناراحتی خواهد کرد که در آن صورت باید با جراحی از دهان خارج شود.

بین دندان های عقل و آسیاب بزرگ اول، دندان های آسیاب بزرگ اول دندان های آسیاب بزرگ دوم یا دندان های آسیاب دوازده سالگی وجود دارد. دندان های آسیاب بزرگ، دندان های درشتی هستند که سطح آنها پهن بوده و برای آسیاب کردن و جویدن غذا کاربرد دارند. آسیاب های بزرگ واقع بر روی فک بالایی، ریشه‌های مجزا دارند، ولی دندان های آسیاب بزرگ فک پایینی، دو ریشه‌ای هستند.

مواد معدنی

رشد، سوخت‌و‎ساز، خون‌سازی و عملکرد عصب و عضله هیچ ‌کدام بدون مواد معدنی میسر نیست. به‌ طور مثال، سدیم و پتاسیم تعادل مایعات بدن را تنظیم می‌کنند. کلسیم به ساختن استخوان‌ها و دندان‌های محکم، کمک می‌کند. آهن در خون‌سازی موثر است.

پوشش مواد معدنی مورد نیاز با رژیم غذایی متعادل برخورداری از تمامی املاح و مواد معدنی به مقدار کافی، امری مهم است. زیرا هیچ ‎کدام از مواد معدنی نمی‌توانند جایگزین دیگری شوند. اگر شما از یک رژیم غذایی متعادل و متنوع، مطابق هرم غذایی شرح داده‌شده استفاده کنید، مشکلی نخواهید داشت.

جدول زیر به شما اطلاعاتی در مورد دلایل نیاز بدن به مواد معدنی و غذاهایی که حاوی آنها هستند، ارایه می‌دهد. گروهی از مواد معدنی و البته بسیاری از مواد مغذی دیگر در غذاهای ما موجود هستند

مواد معدنی	مفید برای	منابع غنی
کلسیم	استخوان‎‎سازی و دندان‎‎ها، انعقاد خون، عملکرد سیستم اعصاب	شیر، ماست، پنیر، سبزیجات برگ سبز، آب معدنی غنی‎شده با کلسیم
فسفر	استخوان‎‎سازی، متابولیسم	شیر، پنیر، گوشت، سوسیس، ماهی
سدیم	توازن مایعات، عملکرد ماهیچه‎‎ها و اعصاب	سیب‎زمینی، سبزیجات، موز، میوه‎‎های خشک، حبوبات
پتاسیم	توازن مایعات، انتقال سیگنال‎‎های اعصاب و ماهیچه‎‎ها	محصولات تهیه شده از غلات سبوس‎‎دار، حبوبات، سیب‎‎زمینی، شیر، سبزیجات، میوه، ماهی
منیزیم	استخوان‎‎سازی، سوخت‎‎و‎ساز انرژی، آنزیم‎‎ها، عملکرد ماهیچه‎‎ها و اعصاب	صبحانه غله‎‎ای، شیر و محصولات لبنی، سبزیجات برگ سبز، توت، پرتقال، موز
آهن	خون‎‎سازی، انتقال اکسیژن در خون	گوشت، زرده تخم‎‎مرغ، سوسیس، صبحانه غله‎‎ای، جو پرک‎‎شده، ارزن
ید	ترکیب هورمون‎‎های تیرویید	ماهی‎های اقیانوس، غذاهای دریایی، غذاهای تهیه شده با نمک یددار
سلنیوم	پروتئین سلولی	جگر، ماهی، گوشت، خوشکبار، حبوبات، صبحانه غله‎‎ای
روی	سیستم دفاعی بدن، ترمیم زخم‎‎ها	گوشت، صدف، پنیر
فلورین	مقاومت دندان در برابر پوسیدگی، تقویت مینای دندان	ماهی، صبحانه غله‎ای، گردو، چای سیاه، آب معدنی

مواد الی

مواد آلی (organic materials)

موادی که معمولا توسط موجود زنده ساخته می شود(در آزمایشگاه هم امکان تولید مواد آلی وجود دارد) . یکی از تفاوتهای این مواد با مواد معدنی این است که در همه این ترکیبات کربن وجود دارد و زنجیره ای از کربن اسکلت اصلی مولکولهای این مواد را می سازد. بعضی از مولکولهای مواد آلی اندازه بزرگی دارند با بعضی از آنها در این بخش آشنا می شویم .

مهمترین ترکیبات آلی بدن موجودات زنده شامل 1- هیدراتهای کربن 2- لیپیدها 3- پروتئین 

هیدراتهای کربن  

گروهی از مواد آلی در طبیعت به وفور یافت می شوند وبه عنوان مواد غذایی ذخیره و اسکلت سلولی گیاهان عمل می کند. درفصل بعد می بینیم که قسمت عمده غذای انسان را تشکیل داده وبیشتر انرژی ما از آنها تامین می شود.

هیدراتهای کربن چون جزء مواد آلی هستند پس باید یکی از عناصر سازنده اش کربن باشد علاوه بر کربن عناصر اکسیژن و هیدروژن نیز در مولکولهای هیدراتهای کربن شرکت دارند.موادی مانند نشاسته، قند معمولی، شکر و پنبه هیدرات کربن هستند.

هیدراتهای کربن بسته به تعداد مولکول های سازندهاش به سه گروه اصلی  تقسیم بندی می شوند.

 1- مونو ساکارید ها 2- دی ساکاریدها 3- پلی ساکاریدها

مونو ساکاریدها : مونو پیشوندی به معنی یک وساکارید هم به معنی مولکول قند است . پس به سادگی می توان نتیجه گرفت ، منو ساکارید ها ساده ترین هیدراتهای کربن هستند.گلوکز منوساکاریدی است که نقش مهمی در سلول دارد به این دلیل که منبع اولیه انرژی سلول است.

دی ساکارید ها : از ترکیب دو منوساکارید و از دست دادن یک مولکول آب، دی ساکارید تشکیل می شود . مالتوز دی ساکاریدی است که از ترکیب دو گلوکز تشکیل شده و ساکارز دی ساکاریدی است که از ترکیب دو مونوساکارید گلوکز و فروکتوز درست شده است.

پلی ساکارید ها: ترکیب تعداد زیادی منوساکارید پلی ساکارید را می سازد. نشاسته پلی ساکاریدی است که از ترکیب تعداد زیادی گلوکز تشکیل شده. در گیاهان گلوکز ساخته شده به صورت نشاسته ذخیره می شود چون محلول در آب نیست وبرای ذخیره بهتر است .در شکل زیر عکس میکروسکوپی از ذخیره نشاسته در سیب زمینی را می بینید.

    سلولز پلی ساکاریدی است که مانند نشاسته از تعداد زیادی گلوکز تشکیل شده و شاید بیشترین مولکول آلی باشد که در طبیعت یافت می شود.

چوب ماده ای است که بیشتر آن از سلولز ساخته شده ولی پنبه از سلولز خالص است، کاغذ هم مقدار زیادی سلولز دارد. سلولز در دیواره سلولی گیاهان نقش استحکام دارد.

گلیکوژن شباهت زیادی به نشاسته دارد، به همین دلیل به آن نشاسته حیوانی نیز می گویند. گلوکز در جانوران به شکل گلیکوژن ذخیره می شود.در کبد این ذخیره نقش مهمی دارد، وقتی مقدار قند خون (گلوکز) از حد معینی کمتر شد گلیکوژن ذخیره شده در کبد وارد خون شده ونیاز بدن به انرژی رایج را تامین می کند.

حال این پرسش پیش می آید که با توجه به اینکه هر سه پلی ساکارید فوق از منو ساکارید گلوکز ساخته شده ، تفاوت آنها در چیست؟ اگر به شکل مولکولی این پلی ساکارید ها دقت کنیم متوجه می شویمکه تفاوت در به هم وصل شدن منو ساکارید ها یا بهتر بگوئیم پیوند های بین آنها علت این تفاوت ها است.

گلیکوژن ذخیره شده در کبد

   لیپیدها :

لیپید ها انواع مختلفی دارند بعضی از آنها را مثل روغن نباتی به عنوان غذا مصرف می کنیم .موم زنبور عسل هم یک نوع لیپید است ،شاید برگ گیاهانی که چرب هستند و آب در روی آنها به شکل قطراتی باقی می ماند دیده باشید.این مواد همگی یک ویژگی مشترک دارند وآن اینکه در آب حل نمی شوند. جالب است بدانید که لپیدها هم مانند هیدراتهای کربن از سه عنصر کربن ( قبلا گفتیم در همه مواد آلی کربن وجود دارد) ، هیدروژن واکسیژن ساخته شده اند. پس این همه تفاوت از کجا ناشی می شود؟ نسبت این عناصر در هیداتهای کربن ولپیدها با یکدیگر متفاوت است. به عنوان مثال اگر ما آب و خاک را با نسبتهای متفاوت مخلوط کنیم ، ترکیب ما شکلهای متفاوتی بدست می آوریم ،روغنی نباتی شامل معروفترین لپید به نام تری گلیسرید است. تری کلیسرید شامل سه اسید چرب و یک مولکول گلیسرول است ، اسید چرب قسمتی از مولکول است که بزرگی یا کوچک بودن مولکول و نوع آن را تعیین می کند. گلیسرول هم قسمت ثابت در مولکول می باشد.هرچه اندازه اسیدهای چرب بزرگتر باشند مولکول سنگینتر و نقطه ذوب آن بالا می رود .البته در روغن های نباتی انواع دیگری از چربی ها هم وجود دارند که در مورد آنها در فصل تغذیه بیشتر صحبت می کنیم.

    پروتئین ها :

  نام پروتئین (protein) از از کلمه یونانی (protos) به معنی اولیه اقتباس شده است. مولکولهای بسیار درشت و کارهای متنوع ومهمی در سلول وبدن جانداران انجام می دهند.

پروتئین ها هم از سه عنصر کربن، هیدروژن واکسیژن تشکیل شده اند اما بر خلاف گروهای قبلی عنصر نیتروژن و در بعضی از آنها گوگرد هم وجود دارد. از ابتدا منظور از پروتئین مواد آلی بودند که نیتروژن هم داشتند و این می تواند مهمترین تفاوت این گروه از مواد آلی با گروهای قبلی باشد.( در شکل بالا شکل فضایی و کلی پروتئین نشان داده شده واسید های آمینه تشکیل دهنده آن مشخص نشده اند) پروتئین ها از واحد هایی به نام اسید آمینه تشکیل شده اند.

مجموعا 20 نوع اسیدآمینه وجود دارد که با ترکیب شدن آنها با هم، پروتئین های مختلف را می سازند. در تصاویر بالا شکل موکولی دو نوع از اسید آمینه نشان داده شده است. زیاد بودن تعداد واحدهای سازنده و بزرگ بودن اکثر مولکول پروتئین باعث شده تا از نظر کار و شکل تنوع زیادی پیدا کنند البته موادی که به عنوان پروتئین می شناسیم پروتئین خالص نیستند ولی برای درک موضوع می توان پروتئینهای که در شیر و تخم مرغ به شکل محلول هستند یا در گوشت به شکل جامد یا رشته ای مثال زد. پروتین ها نقشها ی مهم و متعددی در بدن از نظر ساختمانی ، انتقال ، حرکتی ، تاثیر در واکنشهای سلول ، ایمنی و.... دارند . اما نقشهای عمده آنها در بدن شامل :

     1-   انتقال: پروتئینی به نام هموگلوبین در گلبولهای قرمز خون وجود دارد که کار انتقال گازهای تنفسی به خصوص اکسیژن را دارد.

     2-  پروتئین های ماهیچه که با انقباض خود باعث حرکت بدن می شوند، این پروتئین ها به شکل رشته هستند.

3- آنزیم ها – که به خاطر نقش مهم آنها در زیر جداگانه توضیح داده می شود.

 آنزیم ها:

 حال که به صفحه مونیتور نگاه می کنید ، سرتان را به اطراف برمی گردانید ،غذایی که می خورید و به شما انرژی می دهد ، نفس می کشید و....... اگر لازم باشد در باره تمام کارهایی را که آانزیم ها ، انجام آنها را امکان پذیر می کنند توضیح دهیم فصل خیلی  طولانی می شد.

آیا تمام این کارها را آنزیم ها به تنهایی آنجام می دهند؟ اگر به سطر قبلی کمی دقت کنید نوشته شده که ، آنزیمها انجام این کارها را امکان پذیر می کنند .شما سنگ بزرگی را که در شیب کوه قرار گرفته در نظر بگیرید. اگر با یک چوب به عنوان اهرم امکان حرکت دادن سنگ وجود داشته باشد، سنگ با انرژی زیادی شروع به حرکت می کند. یعنی ما با یک اهرم و صرف مقدار کمی انرژی باعث آزاد شدن انرژی نهفته در سنگ شدیم . سقوط بهمن هم همین حالت را دارد. کار ما با حرکت اهرم و صدایی نسبتا شدید در کوه می تواند نقش آنزیم را داشته باشد تا انرژی عظیم آنها آزاد شود.

 آنزیم ها در سلول واکنشهای شیمیایی را ، راه می اندازند و باعث سرعت بخشیدن به انجام آنها می شوند، اما جالب اینکه در این فعل و انفعال خود نه مصرف می شوند و نه تغییر می کنند . در سلولها هر لحظه واکنشهای زیادی در حال انجام است ، مانند تبدبل نور به پیام های عصبی،در سلولهای شبکیه چشم که باعث دیدن ما می شود ، دو ماده وجود دارد که وقتی نور با آنها برخورد می کند از هم جدا شده و همین جدا شدن پیام عصبی رابه وجود می آورد ، از این مواد در سلولهای شبکیه زیاد است ولی در نور شدید تعداد زیادی از آنها از هم جدا می شوند و برای اینکه سلول بتواند نوری که به آن می رسد تبدیل به پیام عصبی کند با ید دوباره این مواد را سریعا به هم متصل کند و این عمل جز با کمک آنزیم آمکان پذیر نیست.

نحوه عمل آنزیم ها :

       آنزیم ها مانند دیگر پروتئین ها ساختمانی سه بعدی دارند، قسمتی از آنزیم هم که پیش ماده به آن می چسبد و جایگاه فعال نام دارد نیز ساختمانی سه بعدی دارد. (هر ماده ای یا موادی که برای جدا شدن از هم، اتصال ، یا هر تغییری به جایگاه فعال آنزیم بچسبد پیش ماده نام دارد) این ساختمان سه بعدی در هر آنزیم با آنزیم دیگر متفاوت است .برای مثال می توان به قفل وکلید اشاره کرد ، هر کلیدی قفل را نمی تواند باز کند مگر دندانه های آن دقیقامکمل قفل باشد ، جایگاه فعال آنزیم (قسمت زرد رنگ شکل)که پیش ماده (substrate) به آن می چسبد هم شکل خاصی دارد .

همانطور که در شکل بالا دیده می شود ، پیش ماده به جایگاه فعال آنزیم متصل شده و بعد از تغییراتی به عنوان محصول (product) یا محصولات ( products)از آن جدا می شود. محصول ماده ای است که هدف آنزیم تولید آن ماده است . برا ی مثال دی ساکارید مالتوز که در جوانه جو وجود دارد ازدو منو ساکارید گلوگز تشکیل شده ، بدن ما برای اینکه از گلوگزموجود در مالتوز استفاده کند با ید دی ساکارید را تجزیه کند  در اینجا مالتوز  به عنوان پیش ماده و گلوکز ها ، محصول به حساب می آیند . آنزیمی این کار را انجام می دهد باید شکل جایگاه فعالش مکمل شکل مالتوز باشد تامالتوز  بتوانند به جایگاه فعال متصل شود. برا ی تجزیه ساکارز که شکلش با مالتوز فرق دارد ، نیاز به آنزیم دیگری است. پس هر واکنشی برای انجام شدن آنزیم مخصوص به خود را لازم دارد.

 دما سرعت آنزیم را افزایش می دهد ، چون شانس برخورد پیش ماده و جایگاه فعال را زیاد می کند اما دمای بیش از 45 درجه  شکل فضایی آنزیم ها را  تغییر می دهد ، در نتیجه شکل جایگاه فعال نیز تغییر کرده و پیش ماده نمی تواند به آن متصل شود ، در این حالت از سرعت واکنش آنزیم کاسته می شود.

    

چگونگی کار کردن دستگاه گردش خون

 

 

 

 

 

 

چگونگی کار کردن دستگاه گردش خون
دستگاه گردش خون شامل قلب و رگ هاست. قلب مانند یک پمپ خون را داخل رگ ها به جریان می اندازد. رگ ها لوله هایی هستند که خون را به قسمت های مختلف بدن می برند.

 

رگ ها عبارتند از:
سرخرگ: رگ هایی که خون را از قلب خارج می کنند شریان یا سرخرگ نام دارند. دیواره سرخرگ ها کلفت و ماهیچه ای است.
سیاهرگ: رگ هایی که خون را به قلب می آورند ورید یا سیاهرگ نام دارند. دیواره سیاهرگ ها نازک است. رگ ها در همه قسمت های بدن وجود دارند و خون در آنها جریان دارد. خون مواد غذایی سلول های مختلف بدن را تأمین می کند و مواد زاید (دفعی) را از آنها می گیرد. اگر رگ ها وجود نداشته باشند یا اگر خون درون آنها نباشد، سلول ها چون قادر به تغذیه نیستند بعد از مدت کوتاهی می میرند.

مویرگ: وقتی سرخرگ وارد اندامی می شود، مانند ریشه گیاه شاخه شاخه می شود و در آخر به رگ های بسیار باریکی که دیواره آنها بسیار نازک است تبدیل می شود. به این رگ های کوچک مویرگ می گویند. مویرگ ها خون را بین سلول ها توزیع می کنند. یعنی غذا و اکسیژن را به سلول ها می دهند و در عوض مواد زاید و دی اکسید کربن را از آنها می گیرند. رگ ها می توانند گشاد یا تنگ شوند. به عنوان مثال عضلات هنگام کار به مواد غذایی بیشتری نیاز دارند. پس رگ ها گشاد می شوند تا خون بیشتری را به عضلات برسانند.

قلب:
قلب به وسیله یک دیواره تقریباً عمودی به دو  نیمه راست و چپ تقسیم شده است. هرکدام از این نیمه ها هم توسط یک دیواره افقی دریچه دار به دو حفره فوقانی و تحتانی تقسیم شده است. حفره های فوقانی قلب را دهلیز و حفره های تحتانی قلب را بطن می نامند. دهلیز راست با بطن راست و دهلیز چپ با بطن چپ توسط دریچه ارتباط دارد. بنابراین قلب دارای چهار حفره است. دو حفره در بالا به نام دهلیز راست و دهلیز چپ و دو حفره در پایین به نام بطن راست و بطن چپ.  قسمت راست قلب دارای خون سیاهرگی و قسمت چپ قلب دارای خون سرخرگی است.

گردش کوچک خون:
سیاهرگ ها خون را از نقاط مختلف بدن به دهلیز راست قلب می آورند. با انقباض دهلیز راست خون از دهلیز راست از طریق دریچه سه لتی (تریکوسپید) وارد بطن راست می شود. بعد با انقباض بطن راست خون از بطن راست از طریق سرخرگ ریه به ریه ها می رود تا در ریه ها دی اکسید کربن خون با اکسیژن هوا جایگزین شود. در نتیجه خونی که از ریه ها می آید دارای اکسیژن زیادی است و دی اکسیدکربن کمی دارد. این خون از طریق سیاهرگ های ریه وارد دهلیز چپ قلب می شود. این گردش خون از بطن راست قلب به ریه ها و برگشت خون از ریه ها به دهلیز چپ قلب را گردش کوچک خون می نامند.

گردش بزرگ خون:
خون اکسیژن دار که وارد دهلیز چپ شده بعد از انقباض دهلیز چپ از طریق دریچه دو لتی (میترال) وارد بطن چپ می شود. با انقباض بطن چپ خون وارد سرخرگ بزرگ بدن (آئورت) می شود. از طریق سرخرگ آئورت خون اکسیژن دار به تمام قسمت های مختلف بدن می رود تا مواد غذایی و اکسیژن را به آنها برساند و مواد زائد و دی اکسید کربن را از آنها بگیرد. خون بعد از گرفتن مواد زائد سلول های بدن وارد سیاهرگ ها می شود و از طریق سیاهرگ ها به دهلیز راست قلب می آید. این گردش خون از بطن چپ قلب و از طریق سرخرگ آئورت به تمام ارگان های بدن و برگشت آن به دهلیز راست قلب را گردش بزرگ خون می نامند.

دانلود فیلم مراحل دستگاه گوارش

دستگاه گوارش

دستگاه گوارش انسان یك اندام لوله‌ایی شكل بلند است كه از دهان تا مقعد ادامه داشته و هر قسمت اعمال و وظایف خاصی را انجام می‌دهد. دهان، مری، معده، روده كوچك و روده بزرگ بخش‌هایی از این لوله بلند هستند كه غذا از آن‌ها می‌گذرد.

 

 

هر ماده‌ایی كه وارد بدن می‌شود باید محلول در آب باشد تا جذب بدن گردد؛ لذا موادی نظیر: آب، ویتامین ها و مواد معدنی نیازی به گوارش ندارند و باید به همان صورت وارد جریان خون شوند. اما مواد آلی شامل: قندها، پروتئین‌ها و چربی‌ها مولکول‌های بزرگی دارند و بدن ما برای آنكه بتواند در سلول‌های خود از این مواد استفاده كند باید ابتدا این مولکول‌ها را به مواد ساده‌تر و کوچک‌تری تبدیل کند؛ «این عمل توسط دستگاه گوارش صورت می‌گیرد.»

 

دستگاه گوارش انسان یك اندام لوله‌ایی شكل بلند است كه حدود هفت متر طول داشته و از دهان تا مقعد ادامه دارد؛ و شامل دهان، مری، معده، روده كوچك و روده بزرگ می‌شود.

تقریباً تمامی قسمت‌های این لوله بسیار بلند قابلیت انجام حركات عضلانی موجی شكلی را دارند كه حركات دودی نامیده شده و غذا را در طول لوله به جلو می‌رانند. در این مسیر چند اندام دیگر نیز همچون كبد، لوزالمعده و كیسه صفرا به هضم غذا كمك می‌کنند.

دهان:

دهان در واقع ورودی دستگاه گوارش به شمار می‌رود؛ غذای جویده شده در این قسمت با بزاق مخلوط می‌گردد تا راحت‌تر بلعیده شود. پس از جویده شدن غذا، زبان بالا می‌رود و به کام می‌چسبد. پس از آن که گیرنده‌های مکانیکی گلو تحریک شدند زبان کوچک نیز بالا می‌رود و راه بینی را می‌بندد. اپی‌گلوت نیز راه نای را بسته و به این ترتیب غذا از راه حلق وارد مری می‌شود. حلق بعد از دهان قرار دارد وظیفه آن هدایت غذا سوی مری و جلوگیری از ورود آن به نای می‌باشد. در این محل چهار راهی وجود دارد كه هنگام بلع سه راه بسته می‌شود و فقط راه مری باز می‌ماند.

مری:

غذا پس از عبور از حلق وارد لوله‌ای به نام مری می‌شود. طول مری در افراد بزرگسال بین 23 تا 30 سانتیمتر متغیر است. قسمت مهمی از مری در گردن و قفسه سینه قرار دارد. در مری تقریباً هیچ عملی در رابطه با هضم غذا انجام نمی‌شود. در محل اتصال مری به معده یك دریچه عضلانی وجود دارد كه از برگشت غذا از معده به مری جلوگیری می‌کند. در واقع مری غذا را به كمك حرکات دودی ماهیچه‌های حلقوی موجود در دیواره‌اش سوی معده می‌فرستد؛ ضمناً ماده مخاطی ترشح شده توسط غده‌های دیواره دستگاه گوارش باعث لغزیده شدن غذا می‌شود تا به راحتی در لوله مری حركت كند.

معده:

معده عضوی شبیه یك كیسه است كه دیوارهای عضلانی دارد. داخل این عضو كیسه‌ایی شكل نیز از یك لایه بافت مخاطی پوشیده شده است كه وظیفه این لایه ترشح اسید و آنزیم‌های گوارشی می‌باشد. آنزیم‌های گوارشی موادی هستند كه به هضم غذا و شكستن مولكول‌های بزرگ غذا به مولكول‌های کوچک‌تر قابل جذب كمك می‌کنند.

معده نیز حركات موجی شكل خاص خود را داراست كه باعث مخلوط شدن غذا با اسید و آنزیم‌های گوارشی شده و در خرد كردن و آسیاب كردن ذرات غذایی كمك می‌کنند. در این قسمت غذا حدود نیم تا 2 ساعت ذخیره می‌شود و تقریبا حدودی عملیات هضم غذا روی آن انجام می‌گردد.

اجزا معده شامل:

الف- دیواره ماهیچه‌ای:

وظیفه آن به هم زدن غذا و مخلوط كردن آن با شیره گوارش است.

ب- غده ترشحی:

وظیفه آن ترشح هیدروكلریك اسید برای ضد عفونی كردن غذا می‌باشد.

ج- ماهیچه‌های حلقوی در ابتدا و انتها:

وظیفه آن‌ها ایجاد تغییر شیمیایی در غذا است.

مواد ترشح‌شده به درون معده عبارت‌اند از:

- موسین (که با تشکیل لایه‌ای قلیایی از موکوز از دیواره معده در برابر شیره‌ی اسیدی معده محافظت می‌کند).

- اسید کلریدریک، فاکتور داخلی معده (باعث جذب ویتامین ب 12 می‌شود).

 -چند پروتئاز که به طور کلی پپسینوژن خوانده می‌شوند و باعث تجزیه‌ی پروتئین ها به اسیدآمینه می‌گردد.

 -گاسترین (محرک ترشح اسیدکلریدریک).

بالاخره هر چیزی که وارد معده می‌شود با آنزیم‌های درون معده مخلوط می‌گردد تا به اجزا ساده‌تری تجزیه شود. سپس معده با حركات موجی شكل خود غذا را به روده كوچك كه متصل به آن است تخلیه می‌کند.

روده كوچك:

روده كوچك یك لوله 6 متری پیچ در پیچ است و بیشترین نقش را در هضم و جذب غذا ایفا می‌کند. به چند سانتیمتر اول این لوله که کوتاه‌ترین قسمت روده کوچک می‌باشد دئودنوم، «اثنی‌عشر» یا «دوازدهه» می‌گویند. انسان برای ادامه حیات حداقل به 100 سانتیمتر از روده كوچك خود احتیاج دارد.

 

 

قسمت اول یا دئودنوم به معده متصل بوده و غذا مستقیماً از معده وارد آن می‌شود. شیره‌های گوارشی شامل آنزیم‌های هضم كننده از یك غده نزدیك به نام لوزالمعده به دئودنوم وارد می‌شوند. صفرا هم كه در واقع مایعی سبز رنگ است توسط كبد ساخته می‌شود و از طریق كیسه صفرا و مجرای صفراوی به داخل دئودنوم ریخته می‌شود. دیواره روده كوچك نیز آنزیم‌های گوارشی ترشح می‌کند.

بنابراین عملیات اصلی هضم غذا از ابتدای روده كوچك یعنی «اثنی‌عشر» شروع می‌شود. وقتی که شیره گوارشی وظیفه خود را انجام داد، مواد غذایی اصلی به اجزا ساده‌تر تجزیه می‌شوند که عبارت‌اند از:

پروتئین‌ها به آمینو اسید‌ها تجزیه می‌شوند.

کربو هیدرات‌ها به گلوکز و سایر قندهای ساده‌تر تبدیل می‌گردند.

چربی‌ها به اسیدهای چرب و گلیسرول تجزیه می‌شوند.

 

 

قسمت میانی روده كوچك ژژنوم یا «تهی‌روده» نام دارد و غذای هضم شده از طریق دیواره روده كوچك به جریان خون وارد می‌شود تا به مصرف سلول‌های بدن رسیده و در نقاط لازم ذخیره شود. دیواره روده‌ها دارای میلیون‌ها برجستگی انگشت مانند به نام « پرز» می‌باشد. این پرزها باعث می‌گردد تا جذب غذا بهتر صورت گیرد. قسمت سوم روده كوچك ایلئوم یا «درازروده» نام دارد، قسمت مهمی از جذب مواد مهمی چون كلسیم ویتامین B12 و ... در آنجا انجام می‌شود. غذا پس از ایلئوم كه قسمت انتهایی روده بزرگ می‌باشد از طریق یك دریچه عضلانی به روده بزرگ وارد می‌گردد. در تصویر بخشی از بافت عضلانی روده کوچک را می‌بینید.

روده بزرگ (كولون):

روده بزرگ یك لوله ضخیم‌تر اما كوتاه‌تر از روده كوچك است كه تقریباً یك متر و نیم طول دارد. روده بزرگ شامل کولون، راست‌روده و مقعد می‌باشد. آبی که برای هضم غذاها مورد استفاده قرار گرفته بود در روده بزرگ باز جذب می‌شود و باعث می‌گردد که مدفوع بدون آب و خشک ایجاد شود. روده بزرگ را كولون نیز می‌نامند ابتدای روده بزرگ از قسمت پایین و راست شكم شروع شده و به سمت بالا می‌رود؛ این قسمت كولون صعودی یا بالارو نام دارد. سپس روده بزرگ عرض شكم را تاسمت چپ طی می‌کند كه در این قسمت كولون عرضی نامیده می‌شود.

قسمت بعدی كولون نزولی یا پایین رو است كه در واقع به قسمتی مارپیچ شكل به اسم كولون سیگموئید می‌چسبد، كولون سیگموئید هم به ركتوم رسیده و ركتوم نیز به مقعد كه انتهای لوله بلند گوارشی است ختم می‌شود. وظیفه اصلی روده بزرگ جذب مجدد آب موجود در غذا و همین‌طور بعضی از مواد لازم دیگر است.

وقتی مدفوع به راست روده می‌رسد، بر اثر انقباضات و واکنشی که در راست‌روده ایجاد می‌شود؛ ماهیچه‌های دریچه یا اسفنکتر مقعد را شل می‌نماید و احساس دفع به شخص دست می‌دهد.

 اسفنکترهای مقعد، ماهیچه‌های حلقوی شکلی هستند که کنترل باز شدن و بسته شدن مقعد را در اختیار دارند. معمولاً حدود یک تا سه روز طول می‌کشد تا غذا از دهان به مقعد برسد. در واقع مدفوع در روده بزرگ تشكیل می‌شود و سپس از طریق ركتوم و مقعد به خارج دفع می‌گردد. در تصویر فوق بخشی از بافت کولون را می‌بینید.

 

انواع سلول

صدها سلول مختلف در بدن وجود دارد و ساختار یک سلول کاملا برای نقش مورد نظر مناسب است. به عنوان مثال، سلول های دستگاه گوارش در ساختار و عملکرد باسلول های سیستم اسکلتی متفاوت هستند. این تفاوت ها مهم نیست سلول های بدن به طور مستقیم یا غیر مستقیم،به منظور حفظ عملکرد بدن به عنوان یک واحد به یکدیگر وابسته هستند، در زیر نمونه هایی از انواع مختلف سلول های بدن است.

1- سلولهای بنیادی

سلول های بنیادی سلول های منحصر به فرد بدن هستند، در حالی که آنها غیر تخصصی هستند و توانایی رشد سلول های اختصاصی برای اندام های خاص و یا رشد در بافت ها رادارند. سلول های بنیادی چندین بار قادر به تقسیم و تکثیر برای پر کردن و تعمیر بافت هستند. در زمینه تحقیقات سلول های بنیادی، دانشمندان در حال تلاش برای استفاده از خواص تجدیدپذیری سلول های بنیادی  برای تولید سلول ها وبرای ترمیم بافت، پیوند اعضا و برای درمان بیماری هستند.

2-سلولهای استخوانی

سلولهای استخوان نوعی بافت همبند مینرالیزه mineralized( معدنی کردن )و جزء اصلی سیستم اسکلتی است. سلولهای استخوانی استخوان را تشکیل می دهند که از کانی ها و مواد معدنی کلسیم فسفات تشکیل شده است. سه نوع از سلولهای استخوانی در بدن وجود دارد.

الف -استئوکلاست ها Osteoclastsسلول های بزرگ هستند که استخوان را تجزیه می کنند برای جذب و ادغام دوباره

ب-استئوبلاست ها Osteoblasts از استخراج کانی سازی و تولید استئوتومی (ماده ارگانیک ماتریکس استخوانی) تشکیل می دهند که از استخوان تشکیل می شود. استئوبلاست ها بالغ ایجاد osteocytes می کند .

ج-استئوسیت ها در تشکیل استخوان کمک می کنند و به حفظ تعادل کلسیم کمک می کنند.

3- سلولهای خونی

وظیفه سلولهای خونی  انتقال اکسیژن در سراسر بدن و مبارزه با عفونت است سلولهای خون برای زندگی حیاتی هستند. سه نوع اصلی از سلول های خون عبارتند از

گلبول قرمز، گلبول های سفید و پلاکت ها. سلول های قرمز خون نوع خون را تعیین می کنند و همچنین مسئول حمل اکسیژن به سلول ها هستند.

سلول های سفید خون سلول های سیستم ایمنی بدن هستند که سبب تخریب بیماری ها و ایمنی می شوند.

پلاکت ها کمک می کند خون را لخته و از خونریزی بیش از حد به علت آسیب دیدن عروق خونی جلوگیری می کنند. سلول های خون توسط مغز استخوان تولید می شود.. . .  بیشتر بخوانید

4- سلولهای عضلانی

سلول های عضله بافت عضله ای راتشکیل می دهند که برای حرکت بدن حیاتی است. بافت عضلانی اسکلتی به استخوان ها اجازه حرکت ارادی می دهد. سلول های عضلانی اسکلتی تحت پوشش بافت همبند قرار می گیرند که از بسته های فیبر عضلانی محافظت می کند. سلول های عضلانی قلبی، عضله قلبی غیرارادی است این سلول ها به کاهش انقباض قلب کمک می کنند و با دیسک های intercalated به یکدیگر متصل می شوند که هماهنگ سازی ضربان قلب را بعهده دارند. بافت عضلانی صاف مثل عضله قلب و اسکلتی نیستند . عضلات صاف عضلات غیر دائمی است که خطوط حفره بدن را تشکیل می دهند و دیواره های بسیاری از اندام ها (کلیه ها، روده ها، رگ های خونی، راه هوایی هوایی و غیره) را تشکیل می دهند. . . . بیشتر بخوانید

5- سلولهای چربی

سلولهای چربی، همچنین به نام آدپیوسیت ها یا لیپوسیت جزء اصلی سلول بافت چربی هستند. Adipocytes حاوی قطرات از چربی ذخیره (تری گلیسرید) است که می تواند برای انرژی استفاده شود. هنگامی که چربی ذخیره می شود، سلول های چربی متورم می شوند و به شکل کروی در می آیند. هنگامی که چربی استفاده می شود، اندازه این سلول هاکوچک می شوند. سلول های چربی همچنین دارای یک عملکرد غدد درون ریز هستند زیرا هورمون هایی تولید می کنند که بر متابولیسم هورمون جنسی، تنظیم فشار خون، حساسیت به انسولین، ذخیره سازی و استفاده از چربی، انعقاد خون وعلامت دهی سلول ها اثر می گذارد.

6-سلولهای پوست

پوست از یک لایه بافت اپیتلیال epithelial مخاطی (اپیدرم) تشکیل شده است که توسط یک لایه بافت همبند (درم) و یک لایه زیر جلدی پایه حمایت می شود. لایه ی بیرونی پوست از سلولهای اپیتلیال مسطح و متراکم تشکیل شده که با هم بسته میشوند. پوست از آسیب ساختار داخلی بدن  جلوگیری می کند واز کم آبی بدن، میکروب ها و ذخیره مواد چربی و تولید ویتامین ها و هورمون ها محافظت می کند

7-سلولهای عصبی

سلول های عصبی یا نورون ها واحد اصلی سیستم عصبی هستند. عصب سیگنال ها را در میان مغز، نخاع و سایر ارگان های بدن از طریق ضربه های عصبی می فرستد. نورون متشکل از دو قسمت اصلی است: تنه سلولی و فرآیندهای عصبی. تنه سلول مرکزی حاوی هسته نورون، سیتوپلاسم همراه و اندروژن است. فرایندهای عصبی شبیه انگشت زدن  (آکسون و دندریت) هستند که از سلول بدن گسترش می یابند و قادر به انجام سیگنال ها می باشند . . .بیشتر بخوانید

8-سلول های اندوتلیال یا درون رگی Endothelial 

سلولهای اندوتلیال، پوشش داخلی در سیستم قلبی عروقی و ساختار سیستم لنفاوی را تشکیل می دهند. این سلولها لایه داخلی عروق خونی، عروق لنفاوی و اندامها شامل مغز، ریه، پوست و قلب را تشکیل می دهند. سلولهای اندوتلیال مسئول انژیوژنز angiogenesisیا ایجاد عروق خونی جدید هستند. آنها همچنین حرکت ماکرومولکول ها، گازها و مایع بین خون و بافت اطراف را تنظیم می کنند و به تنظیم فشار خون کمک می کنند

9-سلولهای جنسی

سلول های جنسی یا گامت یا سلولهای زاینده gametes سلول های تولید شده در گونه های مردانه و زنانه هستند. سلول های جنسی یا اسپرم مردانه متحرک هستند و دارای یک دم مانندبلند بنام تاژک هستند. سلول های جنسی زنانه یا تخم  در مقایسه با سلولهای مردانه غیرمتحرک و نسبتا بزرگ هستند. در تولید مثل جنسی، سلول های جنسی در طول لقاح برای تشکیل یک فرد جدید، متحد می شوند. در حالی که سلول های بدن با تقسیم میتوزmitosis( تقسیم غیر مستقیم ) تولید می شوند، در حالی که در تولید مثل گامت ها یا سلولهای جنسی بنام میوز meiosis است"

10-سلولهای سرطانی

سرطان ناشی از توسعه و رشد غیر طبیعی در سلول های طبیعی است که آنها را قادر به تقسیم غیر قابل کنترل و گسترش به مکان های دیگر می کند. توسعه سلول های سرطانی می تواند به علت جهش هایی باشد که از عوامل مانند مواد شیمیایی، اشعه، نور ماوراء بنفش، خطاهای تکرار کروموزومی یا عفونت ویروسی رخ می دهد. سلول های سرطانی حساسیت به سیگنال های ضد رشد را از بین می برد، سریع رشد می کنند و توانایی آپوپتوز apoptosisیا مرگ سلولی برنامه ریزی شده را از دست می دهند.

 

خلاصه فصل 11علوم تجربی ، سلول و سازمان بندی ان

چه شباهتی بین همه ی جانداران وجود دارد ؟ همه ی آن ها از سلول ساخته شده اند . جاندارانی مثل باکتری فقط ازیک سلول ساخته شده است ، در حالی که بعضی جانداران بیش از یک سلول دارند

سلول:کوچکترین واحد زنده ی بدن جانداران که واحد ساختار و عمل در موجودات زنده می باشد

بسیاری از فعالیت های درون سلول مثل تغذیه و تنفس در سیتوپلاسم انجام می شود
اندامک های درون سلول
اندامک ها ساختارهایی درون سلولی اند که برای انجام فعالیت های مختلف به صورت مجزا به سلول کمک می کنند
هسته چیست و چه وظایفی را در سلول بر عهده دارد ؟ هسته بخشی از سلول است که فعالیت های سلول و ویژگی هاییمثل شکل و اندازه آن را نیز کنترل می کند . مثلاً تقسیم سلول با کنترل هسته انجام می شود .
نکته : در واقع هسته بزرگترین و مهم ترین اندامک درون سلول است .
نکته : در داخل هسته مولکول های وراثتی به نام DNA وجود دارد که باعث انتقال صفات ارثی می شود
میتوکندری : اندامک های نسبتاً درشتی هستند که با آزاد کردن انرژی شیمیایی باعث تولید انرژی در سلول می شوند .
شبکه آندوپلاسمی : در سرتاسر سیتوپلاسم کشیده شده اند و کار آن ها ایجاد ارتباط و حمل مواد در بخش های مختلفسیتوپلاسم است .
واکوئل : محل ذخیره آب ، مواد غذایی و مواد دفعی می باشد و همچنین باعث تنظیم میزان آب در سلول می شود .
ریبوزوم : دانه های کوچکی در داخل سلول که کار اصلی آن ها ساختن پروتئین است .
جسم گلژی : کیسه های کوچکی که کار آن ها بسته بندی و توزیع مواد در سلول و همچنین به خارج از سلول است .
لیزوزوم : مجموعه ای از عوامل تجزیه کننده که تجزیه برخی مواد غذایی و همچنین از بین بردن عوامل بیماری زا و از کارافتاده را بر عهده دارد .
کلروپلاست : فقط در سلول های گیاهیوظیفه ی آن ها ساختن و ذخیره ی مواد غذایی مانند نشاسته ، چربی و پروتئیناست .  عمل فتوسنتز یا غذاسازی در گیاهان را بر عهده دارند 

تفاوت های بین سلول های گیاهی و جانوری
سلول های گیاهی دیواره سلولی ، کلروپلاست و واکوئل مرکزی دارند ولی سلول های جانوری فاقد آن هستند

سلول های جانوری لیزوزمدارند ولی اکثر سلول های گیاهی این اندامک را ندارند سلول های گیاهی شکل منظم تری دارند
سازمان بندی بدن
چگونگی قرار گرفتن سلول ها برای ساختن بدن را سازمان بندی بدن می گویند
بدر بافت پوششی بسته به نوع کار ، سلول ها به شکل های مختلفی دیده می شوند . سلول های این نوع بافت ، در محل هاییکه وظیفه ی محافظت را بر عهده دارند ، مثل پوست ، به هم فشرده و ضخیم هستند ، اما در محل هایی که تبادل مواد راین نوع کار وشکل سلول تناسب وجود دارد انجام می دهند ، مثلاً در مویرگ ها سلول ها یی نازک اند و منافذی بین آن ها وجود دارد .
سلول های خونی برای آسانی در حرکت در رگ ها شکل گرد دارند .
سلول های عصبی برای انتقال پیام عصبی لازم است دراز و کشیده باشند .
در سلول های گیاهی نیز چنین وضعیتی وجود دارد . برای نمونه در گیاهان ، آوند ها که دراز و لوله مانند هستند ، انتقال مواد رابر عهده دارند

خلاصه فصل 9 علوم تجربی ، منابع انرژی

منابع انرژی

1 تجدید ناشدنی: این منابع در صورت تمام شدن یا قابل جبران نیستند یازمان لازم برای جایگزینی آن به قدری طولانی است کهعملا تجدید نشدنی محسوب میشود (سوختهای فسیلی،سوختهای هستهای)

2 تجدید شدنی: این منابع دائما در حال جایگزین شدن میباشند و هیچ وقتتمام نمیشوند (انرژیخورشیدی، انرژی باد، انرژی برق,آبی، انرژی امواج دریا، انرژی جزر و مد، انرژی زمین گرمایی،سوختهای زیستی).
نکته: بیش از 90درصد انرژی مصرفی جهان از منابع تجدید ناپذیر تأمین میشود.
نکته: تقریبا منبع همه انرژی هایی که از آنها استفاده میکنیم خورشید است (انرژی هسته-
ای، انرژی زمین گرمایی..)

سوختهای فسیلی

1 تشکیل سوختهای فسیلی به میلیونها سال پیش بازمیگردد.
2سوختهای فسیلی از بقایای برخی گیاهان و جانداران ذره بینیکه روی زمین و به ویژه در دریا زندگی میکردند تشکیل شده اند

3بقایای موجودات زیر گل و لای پوشیده شده و در اثر فشار زیاد ودمای مناسب به سوخت تبدیل شدهاند.
4 سوخت فسیلی پس از سوختن، کربندیاکسید و گازهای مضر درجو زمین آزاد میکند.

سوختهای هستهای:

1( وقتی اتمهای سنگین سوخت هستهای به اتمهای سبکتر تبدیلمی شود، مقدار زیادی انرژی گرمایی و تابشی آزاد میشود

2( اورانیوم و پلوتونیوم دو نمونه از سوختهای هستهای می باشند

نکته: منشأ تولید انرژی در خورشید و دیگر ستارگان واکنش هستهای میباشد.

انرژی خورشیدی

1- در مرکز خورشید به طور مداوم واکنشهای هستهای رخ میدهد که باعث آزادشدن مقدار زیادی انرژی می شود

2-انرژی آزادشده به سطح زمین رسیده و به شکل نور و گرما بهزمین منتقلمیشود.
3- به وسیله صفحههای نوری (باطریهای خورشیدی)انرژی نوری به انرژیالکتریکی تبدیل میشود.
4 از طریق آبگرمکنهای خورشیدی میتوان انرژی نوری را به گرما تبدیل کرد.

انرژی باد:

1( باد همان هوایدرحرکت است کهدراثر گرمشدن نابرابر سطحزمین(وخودهوا)به وجودمی آید.

2-باد دارای انرژی حرکتی است که میتواند باعث حرکت پرههایآسیاب بادی یا توربینهای بادی شود که در توربینهای بادی انرژی باد به انرژی الکتریکی تبدیل میشود.

نکته: توربینهای بادی از سه پره به طول تا 39 متر ساخته میشوند.

انرژی موجهای دریا:

1( وزش باد در سطح آب دریا سبب میشود تا انرژی حرکتی باد به شکل انرژیپتانسیل گرانشی در آب ذخیره شود.
2 -انرژی پتانسیل آب به شکل انرژی جنبشی موج در میآید.
3- هر چه انرژی جنبشی باد بیشتر باشد موجهای بزرگتری به وجود میآید.

انرژی برق آبی:

1-آب ذخیره شده در سدهای بلند دارای انرژی پتانسیل گرانشی میباشد.

2- انرژی پتانسیل گرانشی آب پشت سد توسط توربینها و مبدلها به انرژیالکتریکی تبدیل میشود.
3-انرژی برق آبی یکی از پاکترین انرژیها میباشد.

انرژی زمین گرمایی:

1-انرژی گرمایی ذخیره شده در زیر سطح زمین که ناشی از گرمای سنگ هایداغ اعماق زمین در نواحی آتشفشانی است را انرژی زمین گرمایی گویند. 

2-از نشانههای وجود این نوع انرژی چشمههای آب گرم و آبهای داغ در حالفراوان میباشد.
3-از این نوع انرژی در تولید انرژی الکتریکی و گرمایشی ساختمانها وفعالیتهای صنعتی استفاده میشود.

سوختهای زیستی:

1(-هرگاه پسماند یا باقیمانده محصولات کشاورزی درشرایط بی هواقراریگیرند گازهای متصاعد کننده زیست گاز نام دارند.
2- زیست گاز از ترکیب گاز متان و کربندیاکسید ساخته شده است

 

 

 

 

خلاصه فصل 7علوم تجربی ، سفراب درون زمین

نفوذپذیری : موادی مانند شن و ماسه به راحتی آب را از خود عبور می دهند که به این قابلیت، نفوذپذیری میگویند.

نکته: اگر مقدار ماسهی خاک، نسبت به رس آن بیشتر باشد، آب را در خود نگه نمی دارد و آب با سرعت به الیه های زیرین می رود؛ اما اگر در خاک، مقدار رس بیشتر باشد، آب به راحتی به درون زمین نفوذ نمی کند.

نکته : خاکی برای کشاورزی مناسب است که دارای مقدار تقریبا مساوی از ماسه و شن باشد.

عوامل موثر در نفوذپذیری آب در زمین :

1 -اندازه ذرات تشکیلدهنده خاک

2 -پوشش گیاهی

3 -شیب زمین

نکته : آبرفتها بخاطر داشتن فضای خالی زیاد و دانه درشت بودن برای تشکیل آب زیرزمینی مناسب هستند، اما رسها بخاطر دانه ریز بودن برای تشکیل آب های زیرزمینی مناسب نیستند.

غارهای آهکی : آب های زیرزمینی هنگام نفوذ در سنگ های آهکی، آنها را در خود حل و فضاهای خالی ایجادمی کنند .با ادامهی این فرایند فضاهای خالی بیشتر و بزرگ تر می شود و غارهای آهکی به وجود میآید.

منطقه اشباع : منطقهای است که در آن فضای خالی کامال با آب پر شده است.

سطح ایستابی : سطح باالیی اشباع است،که مرز بین منطقه باالیی و اشباع است

سطح ایستابی به چه عواملی بستگی دارد؟

1 -به جنس زمین

2 -میزان و شدت بارندگی

3 -پوشش گیاهی

4 -شیب زمین

5- میزان برداشت از چاهها

سفرههای زیرزمینی به دو دسته تقسیم میشوند :

1 -سفرههای آب زیرزمینی آزاد

2 -سفرههای آب زیرزمینی تحت فشار 

سفره های آب زیرزمینی آزاد : در این سفره ها یک الیه نفوذ پذیر روی یک الیه نفوذ ناپذیر قرار دارد. بیشتر در دشت ها و دامنه کوهها ایجاد میشود.

سفرههای آب زیرزمینی تحت فشار : یک الیه نفوذپذیر بین دو الیه نفوذ ناپذیر قرار میگیرد. بیشتر در کوهستانها و مناطق شیبدار ایجاد میشود.

ویژگی آبهای زیرزمینی :

1 -بیبو

2 -بیرنگ

3 -فاقد مواد تیره کننده

4 -امالح معدنی باالیی دارد

5 -آلودگی کمتری دارد

آب سخت : به آبی که منیزیم و کلسیم باالیی داشته باشد، آب سخت گفته میشود.

چرخه آب : آب دائما در حال گردش است و پیوسته بین اقیانوس ها، دریاها، هواکره و خشکی ها مبادله می شود. به این گردش آب در طبیعت، چرخه آب گفته می شود.

خلاصه فصل 8 علوم تجربی ، انرژی وتبدیل انها

1 کار به دو عامل وابسته می باشد: نیرو و جابجایی
-2 هر وقت نیرو به جسمی وارد شود جسم ساکن حرکت می کند، جسم متحرک متوقف میشود، سرعت جسم متحرک زیاد می شود، سرعت جسم متحرک کم می شود، جسم تغییر نقشمی دهد، جسم تغییر جهت می دهد.
-3 کار به دو عامل وابسته است و با هر دو نسبت مستقیم دارد یعنی اگر نیرو زیاد شود کار هم
زیاد می شود و یا اگر جابجایی زیاد شود باز کار زیاد می شود.
-4 هر چه جرم جسم بیشتر باشد انرژی جنبشی بیشتر است و یا هر چه سرعت جسم بیشتر
باشد، انرژی جنبشی بیشتر است.
-5 انرژی شیمیایی غذاها را بر اساس واحدکیلو ژول  یا  کیلو کالری اندازه گیری می کنیم.

 

خلاصه فصل 5 علوم تجربی ، از معدن تا خان

تعداد اندکی از مواد به طور مستقیم و بیشتر آن ها به طور غیر مستقیم از زمین بدست می آیند. مواد اولیهي مورد نیاز براي تهیه ي بسیاري از وسایل از معادن مختلف مثل معادن مس ، آهن ، طلا وآلومینیوم ، گچ،ذغال ، سنگ و.. بدست می آید.
نکته: در معادن، مواد معمولأ به صورت ترکیب وجود دارند.
عنصر آهن در معادن به صورت ترکیب هاي آهن یافت می شود. اکسید هاي آهن از ترکیب هاي مهم آهنهستند که در این معادن وجود دارند. منظور از اکسید یک عنصر، پیوند اتم هاي اکسیژن با آن عنصر است.
براي دستیابی به فلز آهن از سنگ آهن باید اتم هاي اکسیژن را از اکسید هاي آهن جدا نمود که کار سادهاي نیست و با صرف انرژي زیادي همراه است.
مراحل تهیه ي آهن از سنگ معدن:
الف) شناسایی معدن و بیرون آوردن سنگ معدن از دل زمین و انتقال آن به کارخانه
ب)خالص سازي سنگ معدن
پ) گرما دادن مخلوط سنگ آهن ، کربن و آهک در کوره
ت)تولید ورقه هاي فلز آهن
براي جدا کردن اتم هاي اکسیژن ، سنگ معدن را به همراه کربن ( ذغال کک ) در کوره هاي مخصوص
حرارت می دهند. در اثر این عمل ، اتم هاي اکسیژن از سنگ معدن جدا شده و به صورت کربن دي اکسیدخارج می شوند.در نتیجه فلز آهن به صورت مذاب در ته کوره باقی می ماند.در ساخت وسایل آشپزخانه از آلیاژ آهن زنگ نزن (استیل) که از ترکیب فلز آهن با فلز هاي نیکل و کروم بهدست می آید و بر خلاف خود آهن در مقابل زنگ زدن مقاوم است استفاده می شود.
در ساخت تیرآهن و بدنه ي خودرو ها از آلیاژ هایی که در ترکیبشان به آهن کربن اضافه شده است ، مثل چدن و فولاد استفاده می شود که بسیار محکم تر از خود آهن هستند.
استفاده ي همزمان از فولاد و بتن ( مخلوطی از سیمان،ماسه،آب) در ساختن خانه هاي مسکونی سبب میشود که هنگام بروز حوادث طبیعی، آسیب کمتري به ما وارد شود.
سیمان مخلوطی از آهک و خاك رس است. براي تهیه ي سیمان ابتدا سنگ آهک را حرارت می دهند تا بهآهک تبدیل شود، سپس آهک حاصل را با خاك رس مخلوط می کنند که حاصل آن تهیه ي سیمان است.
براي تهیه ي شیشه ماسه را با افزودن مواد شیمیایی مختلف گرما می دهند تا به خمیر تبدیل شود. سپسخمیر شیشه را در قالب هاي دلخواه می ریزند وبه شکل هاي مختلف در می آورند.

 

خلاصه فصل 4 علوم تجربی ، مواد پیرامون ما

مواد به دو دسته ي کلی تقسیم می شوند:

الف) موادي که به طور مستقیم از طبیعت بدست می آیند( موادطبیعی) مانند گوگرد که در دهانه ي آتشفشان هاي خاموش و نیمه فعال وجود دارد.

ب) موادي که باتغییرات فیزیکی و شیمیایی روي مواد طبیعی بدست می آیند ( مواد مصنوعی) مانند شیشه از ماسه وسیمان از سنگ آهکبراي بیان ویژگی هاي مواد از واژه هایی مانند : سخت یا نرم، چکش خوار یا شکننده ، انعطاف پذیر یا انعطافنا پذیر ، جاذب آب یا ضذ آب ، شفاف یا کدر ، داراي خاصیت آهنربایی یا بدون خاصیت آهن ربایی استفادهمی کنند.
مثلأ مس فلزي است جامد که سطح براقی دارد و رساناي جریان برق و گرما است.همچنین چکش خوار وسخت است.
به میزان مقاومت یک ماده در برابر خراشیده شدن سختی آن ماده می گویند.
وقتی گفته می شود یک ماده از ماده ي دیگر سخت تر است یعنی می توان به کمک ماده ي سخت تر برروي ماده ي دیگر خراش ایجاد کرد یا آن را برید. مثلأ با استفاده از الماس می توان شیشه را برید.
انعطاف پذیري یک ماده نشان می دهد که آن ماده چقدر می تواند بر اثر نیرو خم یا کشیده شود و پس ازبر داشتن نیرو دوباره به حالت اول باز گردد.
اگر ماده اي چکش خوار باشد ، با ضربه زدن به آن نمی شکند و شکل می گیرد.فلز ها چکش خوار هستند.
ولی اگر ماده اي چکش خوار نباشد بر اثر ضربه می شکند مانند نافلز ها.
به مقدتر نیرویی که براي گسسته یا بریده شدن یک جسم بر اثر کشیده شدن لازم است ، میزان استحکام آن ماده می گویند. معمولأ استحکام فلزات بیشتر از سایر مواد است.

براي تعیین چگالی مواد گوناگون ابتدا حجم ثابتی از مواد را تهیه می کنیم و سپس با استفاده از ترازو جرمآن ها را اندازه می گیریم، هر کدام جرم بیشتري داشته باشند، چگالی آن ها نیز بیشتر است.
فلز آلومینیوم به عنوان یک فلز سبک شهرت دارد و از آن براي ساخت اجسام محکم ولی سبک مانند بدنه يهواپیما استفاده می شود.
چند سازه به ترکیب شدن دو یا چند ماده مختلف گفته می شود که در اثر ترکیب شدنشان چند سازه ایجادشده خواص مواد قبلی را نیز دارا می باشد. فایبر گلاس نخستین چند سازه ي شناخته شده است که سال هااست از آن براي ساختن بدنه ي خودرو هاو.. استفاده می شود.

خلاصه فصل 3 علوم تجربی ، اتم ها الفبای مواد

به تمام چیز هایی که در اطراف ما وجود دارند و داراي جرم و حجم هستند ماده می گویند.
به ذره هاي ریز سازنده ي مواد اتم می گویند. اتم ها اصلی ترین ذره هاي سازنده ي مواد هستند.
اتم ها آنقدر ریز هستند که حتی با میکروسکوپ هاي قوي نیز دیده نمی شوند بنابراین نمی توان مستقیمأ آن ها را مشاهده کرد.
اتم ها در کنار هم قرار می گیرند و مواد را می سازند. هر ماده از یک یا چند نوع اتم تشکیل شده است.همهمواد موجود در جهان هستی تقریبأ از 90 نوع اتم یعنی 90 عنصر تشکیل شده اند.
عنصر شکل خاصی از ماده است یک نوع اتم دارد. عنصر ها خود به دو گروه عناصر فلزي و عناصر نا فلزي
تقسیم می شوند.
هنگامی که دو یا چند اتم با یکدیگر پیوند بر قرار کنند مولکول را بوجود می آورند.
به فلز ها عناصر اتمی و به نافلز ها عناصر مولکولی نیز گفته می شود.
نکاتی در مورد اتم ها و ذره هاي سازنده ي آن ها:
1) اندازه ي اتم ها با هم برابر نیست.
2) اتم ها داراي هسته می باشند
3) تعداد الکترون ها، پروتون ها و نوترون ها در اتم هاي مختلف با هم متفاوت است.
4) پروتون ها و نوترون ها در داخل هسته و الکترون ها در اطراف هسته واقع شده اند.
5) در هر اتم تعداد الکترون ها و پروتون ها با هم برابر است.

مواد در طبیعت به سه حالت جامد ، مایع و گاز وجود دارند.
حجم مواد بر اثر گرم شدن افزایش می یابد، زیرا با گرم شدن ماده انرژي جنبشی ذره هاي سازنده بیشترمی شود و در نتیجه فاصله ي بین آن ها افزایش می یابد.منظور از انبساط افزایش حجم مواد در اثر گرم شدن است.

 

خلاصه فصل 2 علوم تجربی ، اندازه گیری در علوم و ابزار انها

اندازه گیري یک مرحله ي مهم در جمع آوري اطلاعات است.
کمیت هر چیز قابل اندازه گیري است که می توان آن را با یک عدد بیان کرد. مثل : زمان ، طول ، جرم ،حجم ، وزن به واحد هایی که براي اندازه گیري به کار برده می شوند یکا هاي اندازه گیري گفته می شوند دانشمندان براي آنکه عدد هاي حاصل از اندازه گیري هاي مختلف یکسان باشد ، در نشست هاي بین المللی توافقکردند که براي هر کمیت یکاي معینی تعریف کنند، مثلأ براي کمیت جرم کیلو گرم، براي زمان ثانیه ، برايطول متر منظور از جرم یک ماده در واقع مقدار ماده ي تشکیل دهنده ي آن جسم است. یکی از مهم ترین وسایل اندازه گیري جرم ترازو است.
وزن یک جسم برابر با نیروي گرانشی (جاذبه اي) است که از طرف زمین بر جسم وارد می شود و جسم را به طرف زمین می کشد. وسیله ي اندازه گیري وزن نیرو سنج نام دارد و واحد اندازه گیري آن نیوتن با نمادnمی باشد.
وزن یک جسم در کره ي زمین به صورت زیر محاسبه می شود:
شدت جاذبه زمین(9.8)*جرم جسم(برحسب کیلوگرم)=وزن
نکته : جرم جسم در تمامی نقاط جهان ثابت است ولی وزن به دلیل متغیر بودن شدت جاذبه در کرات مختلف متفاوت است.
براي محاسبه ي حجم احجامی که شکل هندسی مشخصی دارند ، از فرمول هاي ریاضی استفاده می شود. امابراي اندازه گیري حجم احجامی که شکل مشخصی ندارند ، می توان آنها را در ظروف درجه بندي شده.

 

 

خلاصه فصل 1 علوم تجربی ، تجربه و تفکر

علوم تجربی علم استفاده از ابزار ها، مشاهدات و آزمایش ها و به کارگیري نتایج آن براي حل مسائل زندگی است.
مراحل روش علمی :
1.احساس مشکل یا مسأله و تعریف آن :

محققان اول سوالی را که براي آنان پیش آمده با دقت تعریفمی کنند.

2. جمع آوري اطلاعات: محققان با استفاده از ابزار هایی چون مشاهده، انجام آزمایش و استفاده از منابع مختلف در مورد مسأله تعریف شده جمع آوري اطلاعات می کنند.

3. پیشنهاد راه حل براي مسأله یا فرضیه سازي : در این مرحله بر پایه ي اطلاعات بدست آمده حدس و گمانی درباره ي علت بوجود آمدن مسأله و راه حل آن زده می شود.

4. آزمایش فرضیه: در این مرحله دانشمندان براي پی بردن به در ستی یا نادرستی فرضیه آزمایش هاي گوناگونی را انجام می دهند

5.نتیجه گیري و ارائه نظریه : دانشمندان پس از تکرار آزمایش ها و مطمئن شدن از درستی فرضیه
مطرح شده آن را به اطلاع دیگران می رسانند.
نکته: سوال کردن و یافتن جواب مهم ترین نکته در علم است.
نکته: در انجام آزمایش ها براي دقیق بودن نتایج آنها باید همه ي شرایط آزمایش ها یکسان باشد. در هر آزمایش اگر تنهامی خواهیم تأثیر یک مورد را اندازه بگیریم، فقط آن را تغییر می دهیم که به آن متغیر آزمایش می گوییم.

تبدیل علم به عمل فناوري نامیده می شود مانند: تلفن ، کامپیوتر ، نیروگاه هسته اي و باید به این نکته توجه کنیم که با وجود اینکه فناوري باعث پیشرفت می شود اما اکثر فناوري هادرکنار فوایدشان، معایبی نیز به دنبال دارند.
شاخه هاي علوم تجربی فیزیک ، شیمی ، زیست شناسی و زمین شناسی هستند :
فیزیک علم مطالعه ي انرژي هاي مختلف، نیرو و اثرات آنها بر ماده و چگونگی استفاده از آن ها
شیمی علم مطالعه ي مواد پیرامون ، خواص و کاربرد هاي آن ها.
زمین شناسی: علم مطالعه ي ساختار و خصوصیات زمین.
زیست شناسی : علم مطالعه ي موجودات زنده، ساختمان بدنی و فعالیت هاي آن ها.